Roken en mondgezondheid: een overzicht

Getallen

Volgens het Trimbos is het percentage rokers in Nederland op dit moment 18%. Van die rokers ondernam in 2024 35% een serieuze stoppoging. 25% van de jongeren van 12-16 jaar hebben in 2023 1 of meer vapes gebruikt.

1.Wat is beschikbaar?

Er zijn tegenwoordig diverse rook- en nicotineproducten:

• Sigaretten
  Het aantal rokers is gedaald van 25,7% in 2014 naar 18,4% in 2024. Mannen roken vaker dan vrouwen, lager opgeleiden vaker dan hoger opgeleiden, een piek rond studietijd tot na studietijd en het gebruik is hoger in studenten- en grote steden.
• Pijp
  Vooral als ritueel gebruikt en wordt beschouwd als immaterieel erfgoed. Ongeveer 2% van de Nederlanders heeft wel eens een pijp gerookt.
• Sigaren
• Snus/nicotinepouches
  Vaak in het bovenfront geplaatst. Door de nicotine-afgifte op de mucosa kan er een verhoogd risico ontstaan op orale kanker, vooral onderzocht in Scandinavië.
• Waterpijp (shisha/hookah)
  Gebruikers krijgen tot wel dertig keer meer tabak binnen.
• Cannabis
  1 à 2% van de bevolking gebruikt het dagelijks. Het gemiddelde THC-gehalte stijgt.
• E-sigaretten/vape

2. Wat is het effect op mondgezondheid?

Roken heeft een duidelijke impact op de mondgezondheid en beïnvloedt zowel het ontstaan, verloop, de behandeling als de nazorg van parodontitis en peri-implantitis.

• Parodontitis en tandverlies
  • Rokers hebben een verhoogd risico op tandverlies, met name wanneer zij blijven roken, maar dit effect is niet significant.
  • Ex-rokers hebben een lager risico dan huidige rokers, maar nog altijd hoger dan nooit-rokers, maar dit effect is niet significant.
  • Bij parodontale therapie reageren rokers significant slechter: de pocketreductie en aanhechtingswinst zijn duidelijk beperkter.
• Nazorg
  • In de nazorgfase verliezen rokers vaker elementen. Verlies heeft met tand gerelateerde factoren zoals tandtype en locatie, maar ook met patiënt gerelateerde factoren zoals leeftijd en roken te maken.
• Peri-implantitis en implantaatfalen
  • Rokers hebben een verhoogde kans op peri-implantitis (RR 2,04 op implantaatniveau en RR 2,79 op patiëntniveau).
  • Bij zwaar roken (>20 sigaretten per dag) stijgt het risico op implantaat falen aanzienlijk: RR 2,51 op implantaatniveau en RR 4,0 op patiëntniveau.
  • Bij lichte rokers (<10 sigaretten per dag) is dit risico minder duidelijk aanwezig.
• E-sigaretten/vapes
  • • Nicotine houdende e-sigaretten geven slechtere peri-implantaire parameters dan bij niet-rokers, maar de verschillen zijn kleiner dan bij tabaksrokers.
• Kinderen
  Meeroken heeft een aantoonbaar negatief effect op de mondgezondheid van kinderen. Zij vertonen vaker gingivale ontstekingen en een toename in pocketdiepte.

3. Wat kunnen we doen?

Stoppen met roken levert altijd gezondheidswinst op, ook bij patiënten die al parodontale problemen hebben.

• Very Brief Advice Plus (VBA+) is een korte, effectieve methode om patiënten te motiveren te stoppen met roken.
• Mondzorgverleners kunnen patiënten doorverwijzen naar hulpmiddelen zoals ikstopnu.nl, de Stopcoach of landelijke campagnes zoals Stoptober.
• Psychologische ondersteuning en motiverende gespreksvoering kunnen bijdragen aan gedragsverandering, al is het bewijs in de mondzorg hierover beperkt.
• Richtlijnen vanuit de NVvP en EFP adviseren om op meerdere momenten in het behandeltraject rookstop te bespreken.

Conclusie

Roken blijft een belangrijke risicofactor voor parodontale en peri-implantaire aandoeningen. Voor mondzorgverleners ligt hier een duidelijke taak: het geven van korte, krachtige adviezen en het begeleiden of doorverwijzen van patiënten. Teamwork en gedragsbegeleiding zijn cruciaal om rookstop te bevorderen en zo de mondgezondheid van patiënten te verbeteren.

 

Prof. dr. Dagmar Else Slot is opgeleid tot mondhygiënist en heeft daarnaast een onderwijskundige achtergrond, is klinisch epidemioloog en heeft een MBA afgerond. Zij is benoemd bij ACTA als hoogleraar ‘Preventie in de Mondzorg’ en voelt zij zich zeer verbonden met de dagelijkse klinische praktijk en de mondhygiënist in het bijzonder. Zij verdeelt momenteel haar tijd tussen sectie Parodontologie van ACTA, de mondzorgpraktijk, de master HGZO en het International Journal of Dental Hygiene.

Verslag door Fabienne de Vries van de lezing van prof.dr. Dagmar Else Slot tijdens het congres Paro Open van DentalCens