Herziene richtlijn: Preventie en behandeling van peri-implantaire ontstekingen

Yvonne de Waal

Nieuwe inzichten, meer aandacht voor preventie en een duidelijkere structuur. De herziene KIMO-richtlijn ‘Preventie en behandeling van peri-implantaire ontstekingen’ markeert een volgende stap in de zorg rondom implantaten. Tandarts en wetenschappelijk onderzoeker Yvonne de Waal licht toe hoe de richtlijn tot stand kwam en wat er is veranderd.

Yvonne, hoe ben je betrokken geraakt bij de herziene richtlijn ‘Preventie en behandeling van peri-implantaire ontstekingen’?

“Vanuit mijn werk als tandarts, met een bijzondere interesse in implantologie, houd ik mij al jarenlang bezig met peri-implantaire gezondheid, zowel in de klinische praktijk als in onderzoek. Zo heb ik aan het UMC Groningen uitgebreid onderzoek gedaan naar peri-implantaire aandoeningen, waardoor dit onderwerp een belangrijke rode draad in mijn carrière is geworden. Vanuit die expertise heb ik ook meegewerkt aan de eerste KIMO-richtlijn uit 2018. Daarnaast was ik in 2023 betrokken bij de ontwikkeling van de Europese richtlijn van de European Federation of Periodontology (EFP). Toen de KIMO-richtlijn toe was aan herziening, ben ik daarom opnieuw gevraagd een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van de richtlijn.”

In 2024 werd geconcludeerd dat de KIMO-richtlijn uit 2018 grotendeels nog overeind stond, maar wel aanvulling en vernieuwing nodig had. Wat waren daarvoor de belangrijkste redenen?

“De richtlijn uit 2018 bleek in de kern nog grotendeels actueel, maar actualisatie was nodig omdat er inmiddels nieuwe wetenschappelijke literatuur beschikbaar is gekomen die de evidence base verder heeft versterkt. Met name op het gebied van preventie zijn er de afgelopen jaren nieuwe inzichten ontstaan. Daarnaast was er behoefte aan meer structuur en overzicht. In de herziene richtlijn is daarom gekozen voor een duidelijke, stapsgewijze opbouw, waarin preventie, de behandeling van peri-implantaire mucositis, de niet-chirurgische en chirurgische behandeling van peri-implantitis en de nazorg beter van elkaar zijn onderscheiden. Dat maakt de richtlijn niet alleen actueler, maar ook praktischer toepasbaar in de dagelijkse praktijk.”

Hoe is deze richtlijn tot stand gekomen?

“De herziene richtlijn is in belangrijke mate gebaseerd op de Europese richtlijn van de EFP, die in 2023 is gepubliceerd. Deze is ontwikkeld op basis van een uitgebreide analyse van de beschikbare wetenschappelijke literatuur en bevat evidence-based aanbevelingen voor de preventie en behandeling van peri-implantaire aandoeningen. Daarbij hebben we gekozen voor een vrijwel letterlijke vertaling, aangevuld met toevoegingen die aansluiten bij de Nederlandse mondzorgpraktijk. Om goed te bepalen hoe dit het beste kon worden vormgegeven, heeft KIMO eerst breed geïnventariseerd of en hoe de EFP-richtlijn kon worden ingepast in de Nederlandse context. Hiervoor zijn 31 organisaties en instellingen benaderd, waaronder ACTA, de KNMT, de NVOI, de NVOI, de NVM-Mondhygiënisten, Radboud UMC Nijmegen en het UMC Groningen. Het merendeel van de reagerende organisaties steunde het voorstel om de EFP-richtlijn als basis te gebruiken voor de Nederlandse richtlijn. Op basis daarvan is vervolgens gekeken waar aanvullingen of verduidelijkingen nodig waren om goed aan te sluiten bij de Nederlandse situatie.”

Wat zijn de belangrijkste inhoudelijke veranderingen ten opzichte van de richtlijn uit 2018?

“Ten opzichte van 2018 is preventie in de herziene richtlijn veel explicieter en uitgebreider uitgewerkt, met een duidelijke opbouw in drie niveaus: primordiale, primaire en secundaire preventie. Bij primordiale preventie gaat het om het moment vóórdat een implantaat überhaupt wordt geplaatst: de juiste indicatie, zorgvuldige patiëntselectie en een kritische afweging of een implantaat wel de beste keuze is. Juist daar worden vaak al keuzes gemaakt die later veel invloed hebben op het verloop van de behandeling. In de praktijk zien we ook dat een deel van de problemen rondom implantaten daar hun oorsprong heeft, bijvoorbeeld door een onvoldoende risicoprofielinschatting of plaatsing in een mond waar de condities eigenlijk niet optimaal zijn. Zodra het implantaat goed is vastgegroeid en is voorzien van een prothetische restauratie, verschuift de aandacht naar de primaire preventie. Deze richt zich op het voorkomen van ontstekingen van peri-implantaire weefsels door goede mondhygiëne-instructies, het motiveren van de patiënt en regelmatige controles. Daarbij ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij de mondzorgverlener, maar ook bij de patiënt zelf. Secundaire preventie richt zich vervolgens op het vroegtijdig signaleren en behandelen van beginnende ontstekingen om te voorkomen dat deze terugkeren of verergeren, met nadruk op professionele nazorg en goede zelfzorg op de lange termijn.”

De herziene richtlijn zet ook sterk in op structuur. Waarom is hiervoor gekozen?

“Eén van de grootste verbeteringen in de herziene richtlijn is de manier waarop alles nu veel duidelijker gestructureerd is, met een logische opbouw, die het klinische proces volgt zoals je dat ook bij een patiënt doorloopt. Dat begint bij de primordiale en primaire preventie. Daarna volgt de behandeling, die duidelijk is opgesplitst in behandeling van peri-implantaire mucositis, niet-chirurgische behandeling van peri-implantitis en de chirurgische behandeling van peri-implantitis. Bij mucositis ligt nu meer nadruk op evaluatiemomenten, specifieke aanbevelingen voor professionele mechanische reiniging en het wel of niet gebruiken van aanvullende behandelopties, zoals lokale antibiotica en antiseptische middelen. Datzelfde doen we bij niet-chirurgische behandeling, met aandacht voor risicofactoren, mechanische reiniging en eventuele aanvullende middelen. En ook bij chirurgische behandeling gaan we stapsgewijs door het proces, waarin explicieter gemaakt wordt wanneer je wel of niet opereert, welke randvoorwaarden belangrijk zijn en hoe je het implantaatoppervlak reinigt en decontamineert. Wat die structuur vooral doet, is consistentie brengen in de besluitvorming. Het helpt om minder ad hoc te werken en meer volgens een vast klinisch pad. En dat is precies wat je nodig hebt bij een aandoening die vaak chronisch en complex verloopt.”

De herziene richtlijn benoemt ook nieuwe ontwikkelingen zoals tribocorrosie en elektrolytische reiniging. Waarom is er voor gekozen deze mee te nemen in de richtlijn?

“De toevoeging over tribocorrosie en elektrolytische reiniging is op verzoek van de Nederlandse beroepsgroep, de NVOI, tijdens het traject ingebracht. Dit maakt dus geen deel uit van de EFP-richtlijn en is daarmee echt een Nederlandse toevoeging. Daarbij ging het vooral om de wens om nieuwe ontwikkelingen te benoemen, zoals de mogelijke rol van tribocorrosie: de combinatie van mechanische slijtage en corrosie van titaniumoppervlakken, waarbij titaniumpartikels mogelijk een rol kunnen spelen in het ontstaan en beloop van peri-implantaire ontstekingen. Ook elektrolytische reiniging is genoemd als een relatief nieuwe techniek bij de behandeling van implantaatoppervlakken. Belangrijk is wel dat de wetenschappelijke onderbouwing hiervoor nog beperkt is. Er zijn nog weinig klinische studies beschikbaar die harde conclusies mogelijk maken. Dat is ook een inherente beperking van richtlijnen: ze lopen altijd iets achter op de technologische actualiteit, omdat het verzamelen van sterk wetenschappelijk bewijs nu eenmaal tijd kost.”

Wat zal de impact zijn van deze richtlijn op de dagelijkse praktijk?

“Als je het hebt over de impact op de dagelijkse praktijk, is het goed om te beseffen dat er nog altijd geen gouden standaard bestaat waarmee peri-implantaire problemen volledig kunnen worden voorkomen of opgelost. Het blijft een multifactorieel probleem, waarbij uitkomsten sterk afhangen van patiëntfactoren, mondhygiëne en de keuzes die eerder in het behandeltraject zijn gemaakt. Ik verwacht daarom ook niet dat er in de praktijk ineens grote of ingrijpende veranderingen nodig zijn. Veel mondzorgprofessionals werken al volgens de juiste principes. De meerwaarde van deze richtlijn zit vooral in het verder structureren, onderbouwen en consistenter toepassen van die bestaande werkwijze.”

“En dat is precies de kracht ervan: geen revolutie, maar een duidelijke, evidence-based handreiking die helpt om het klinisch handelen verder te verfijnen en voorspelbaarder te maken.”

Wat is de belangrijkste boodschap die volgens jou uit deze herziene richtlijn moet blijven hangen?

“Als er één boodschap is die ik zou willen meegeven, dan is het dat preventie echt de sleutel is. Dat begint bij een zorgvuldige indicatiestelling en goede patiëntselectie, maar loopt door in alles wat daarna komt: hoe je het implantaat en de suprastructuur plaatst, hoe je de patiënt informeert en instrueert en hoe je de mondgezondheid structureel blijft monitoren.
Een belangrijk moment daarin is de nulmeting na ongeveer drie maanden, wanneer je goed kunt vaststellen hoe het weefsel reageert en wat de uitgangssituatie is voor verdere follow-up. Daarna is gestructureerde nazorg essentieel: niet ad hoc, maar volgens een vast en planmatig schema, afgestemd op het risicoprofiel van de patiënt. Juist daarin zit de grootste winst: problemen voorkomen in plaats van achteraf behandelen.”

“Als je preventie consequent goed organiseert, kun je een groot deel van de problemen rond implantaten voorkomen. En dat is uiteindelijk ook mijn hoop met deze richtlijn: dat we niet alleen beter gaan behandelen, maar vooral minder ontstekingen zien ontstaan en terugkeren in de praktijk.”

Bekijk de herziene richtlijn Preventie en behandeling van peri-implantaire ontstekingen

Dr. Yvonne de Waal is tandarts en onderzoeker, verbonden aan het Centrum voor Tandheelkunde en Mondzorgkunde van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Daarnaast is zij mede-eigenaar van Mondzorgcentrum Winschoten, een groepspraktijk voor algemene tandheelkunde, implantologie en orthodontie. Haar onderzoek binnen het UMCG richt zich onder meer op implantologie, peri-implantitis en parodontale gezondheid, waarbij zij betrokken is bij klinisch onderzoek naar de verbetering van behandelresultaten. Vanuit haar academische en klinische expertise draagt zij bij aan de verdere ontwikkeling van de mondzorg en de vertaling van wetenschappelijke inzichten naar de dagelijkse praktijk.

Interview met dr. Yvonne de Waal door Ilona van der Werf.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Selecteer lijst(en):
Wat is je functie? 

Lees meer over: Interview, Opinie, Richtlijnen