Tandarts-endodontoloog Marga Ree over de ontwikkelingen en toekomst van endodontologie
Met ruim 45 jaar ervaring geldt tandarts-endodontoloog Marga Ree als een autoriteit binnen de endodontologie. In aanloop naar ENDO2027 op 2 april 2027 deelt ze met dentalinfo.nl haar visie op de belangrijkste ontwikkelingen binnen het vakgebied. Welke innovaties maken echt het verschil, waarom is méér behandelen niet altijd beter en wat brengt de toekomst?
Marga, wat sprak u destijds zo aan in de endodontologie dat u zich daarin verder bent gaan verdiepen?
“Na mijn opleiding ben ik gaan werken als algemeen tandarts. In de loop der jaren zag ik het vak zich steeds verder ontwikkelen. Het werd daardoor een uitdaging om op alle gebieden even kundig en ervaren te blijven. Dat maakte het juist interessant om me te verdiepen in één specifiek onderdeel van de tandheelkunde. Van de verschillende specialisaties sprak de endodontologie mij het meeste aan. Wortelkanaalbehandelingen hebben me altijd gefascineerd. Het is precies en gestructureerd werk, waarbij geduld en oog voor detail essentieel zijn. Wat ik er ook mooi aan vind, is dat je als behandelaar zelf veel invloed hebt op het verloop en het resultaat van de behandeling. Samen met je assistente werk je stap voor stap, waarbij je eigen kennis en vaardigheden een belangrijke rol spelen.”
U bent in 1979 afgestudeerd als tandarts. Hoe zag een wortelkanaalbehandeling er in die beginjaren uit?
“Toen ik als jonge tandarts begon, voerde ik wortelkanaalbehandelingen uit zoals ik die op de universiteit had geleerd: met handinstrumenten en weinig andere hulpmiddelen. Je moest het vooral hebben van je eigen ogen, je gevoel in je handen en veel geduld. Als je dat vergelijkt met de mogelijkheden van nu, dan is dat echt een wereld van verschil.”
Welke ontwikkelingen hebben de manier waarop wortelkanaalbehandelingen worden uitgevoerd het meest veranderd?
“Vooral de komst van mechanisch aangedreven vijlen en de operatiemicroscoop heeft de endodontologie sterk veranderd. De mechanische vijlen maakten het mogelijk om wortelkanalen op een andere manier te bewerken dan met de handinstrumenten waarmee we voorheen werkten. De operatiemicroscoop was een nog grotere doorbraak. Daarmee kon je ineens veel meer zien dan met het blote oog of een loepbril. Bij een wortelkanaalbehandeling werk je in vaak grillig gevormde, smalle kanaaltjes, diep in een element. Met de microscoop kun je de anatomie van de kanalen beter beoordelen. Dat maakt een enorm verschil: wat je beter kunt zien, kun je ook beter behandelen. De microscoop heeft de mogelijkheden binnen de endodontologie dan ook enorm vergroot.”
Naast de apparatuur zijn ook de materialen sterk verbeterd.
“Dat klopt, ook op het gebied van vulmaterialen zijn belangrijke stappen gezet. Een voorbeeld is MTA, dat vanaf de jaren negentig opkwam. Traditionele materialen moeten tijdens het verwerken doorgaans goed tegen vocht worden beschermd. In een wortelkanaalstelsel en het omgevende peri-apicale weefsels is dat niet altijd eenvoudig, omdat je voortdurend met vocht te maken hebt. MTA was bijzonder omdat het juist vocht nodig heeft om uit te harden en bovendien biocompatibel is, wat betekent dat het goed door het lichaam wordt verdragen. Dat was echt een innovatieve ontwikkeling.”
Ook de beeldvorming heeft zich ontwikkeld. Welke mogelijkheden biedt 3D-beeldvorming bij het voorbereiden van een wortelkanaalbehandeling?
“Met een gewone röntgenfoto bekijken we een element in twee dimensies. Met een CBCT-scan, een vorm van 3D-röntgenbeeldvorming, kunnen we als het ware ín de tand of kies kijken en de inwendige anatomie veel gedetailleerder in beeld brengen. Zo kunnen we de loop van wortelkanalen en eventuele afwijkingen beter beoordelen en de complexiteit van een behandeling beter inschatten. Dat helpt ons om een behandeling gerichter voor te bereiden en problemen te herkennen die op een gewone röntgenfoto minder goed zichtbaar zijn. Een CBCT-scan is geen standaardonderzoek bij iedere wortelkanaalbehandeling, maar kan bij een specifieke vraagstelling belangrijke aanvullende informatie bieden.”
Eén van de modernere technieken waarmee u zelf werkt, is de laser. Wat maakt het gebruik van de laser zo interessant bij wortelkanaalbehandelingen?
“De laser is interessant, omdat hij op verschillende manieren kan worden ingezet. Bij een wortelkanaalbehandeling gebruik ik de laser om de spoelvloeistof te activeren. Voor het reinigen en desinfecteren van de wortelkanalen wordt natriumhypochloriet gebruikt, een vloeistof die bacteriën bestrijdt. Door de laser te gebruiken, komt de vloeistof in beweging en kan deze zich beter door het wortelkanaalstelsel verspreiden. Daarnaast kan de laser worden gebruikt als een soort scalpel, om weefsel te snijden en je kunt er ook bloedingen mee stelpen.”
Ondanks alle moderne technieken verloopt niet iedere wortelkanaalbehandeling zoals gehoopt. Wat zijn de redenen hiervoor?
“Eén van de grootste uitdagingen blijft het goed reinigen en desinfecteren van het volledige wortelkanaalstelsel. Wortelkanalen zijn complex en bevatten kleine zijvertakkingen en onregelmatigheden die moeilijk bereikbaar zijn. Als hier toch bacteriën achterblijven, kan de ontsteking blijven bestaan of later terugkeren. Daarnaast speelt de structurele conditie van de tand of kies een belangrijke rol. Elementen die al zwaar zijn gerestaureerd of door eerdere behandelingen veel tandweefsel hebben verloren, zijn kwetsbaarder en kunnen gemakkelijker cracks of fracturen ontwikkelen. Soms moet tijdens de wortelkanaalbehandeling nog tandweefsel worden verwijderd, waardoor het element verder verzwakt. Dus ook als de wortelkanaalbehandeling technisch goed is uitgevoerd, kan het element alsnog verloren gaan, maar niet per se om endodontische redenen.”
Hoe probeert u dat risico te beperken en zo veel mogelijk tandweefsel te behouden?
“Daarbij speelt minimaal invasief behandelen een belangrijke rol. Het uitgangspunt is eenvoudig: met zo min mogelijk ingrijpen zo veel mogelijk bereiken. Dat zie je bijvoorbeeld terug in de manier waarop we tegenwoordig wortelkanalen behandelen. Vroeger vijlden we de kanalen vaak ruimer op om ze goed te kunnen reinigen. Tegenwoordig proberen we zo veel mogelijk gezond tandweefsel te behouden en alleen weg te nemen wat echt nodig is. Moderne technologie helpt daarbij. Met de operatiemicroscoop kunnen we nauwkeuriger werken en dankzij de flexibelere vijltjes kunnen we de natuurlijke bochten van de wortelkanalen beter volgen. Het doel is zo veel mogelijk gezond tandweefsel te behouden, met voldoende toegang om de kanalen zorgvuldig te reinigen, te desinfecteren en te vullen. Het vraagt dus steeds om een balans tussen weefselbehoud en een doeltreffende behandeling.”
“Maar minimaal invasief behandelen begint ook met de vraag of we überhaupt moeten ingrijpen. Niet alles wat we kunnen doen, moeten we ook doen. Soms is zorgvuldig vervolgen een betere keuze dan direct behandelen. Dat inzicht is in mijn eigen carrière gegroeid. Toen ik als jonge tandarts begon, zou ik in bepaalde situaties waarschijnlijk sneller tot behandelen zijn overgegaan. Daarnaast beoordeel ik vóór een wortelkanaalbehandeling altijd de restauratieve mogelijkheden, zeker bij elementen die al vaker zijn gerestaureerd. Een technisch goed uitvoerbare wortelkanaalbehandeling heeft pas waarde als het element daarna ook duurzaam kan worden hersteld. Het draait dus om een zorgvuldige afweging: wat is nodig om de infectie te behandelen, hoeveel gezond tandweefsel kunnen we behouden en wat is op de lange termijn de beste keuze voor de patiënt?”
En als blijkt dat een wortelkanaalbehandeling niet het gewenste resultaat oplevert, wat kan er dan nog worden gedaan om de tand of kies te behouden?
“Een mogelijkheid is om de wortelkanalen opnieuw te behandelen. Dat is vaak ingewikkelder dan een initiële wortelkanaalbehandeling, omdat de bestaande wortelkanaalvulling eerst moet worden verwijderd. Ook kunnen eerdere behandelingen de toegang tot de kanalen bemoeilijken. Een herbehandeling vraagt daarom om specifieke kennis, ervaring en de juiste apparatuur. Als een herbehandeling onvoldoende kans van slagen heeft, kan een chirurgische ingreep uitkomst bieden. Welke aanpak het meest geschikt is, hangt af van de oorzaak van het probleem en de conditie van een element.”
Hoe bepaalt een tandarts of een herbehandeling binnen de eigen mogelijkheden valt of dat doorverwijzing naar een endodontoloog verstandiger is?
“Om tandartsen te helpen de moeilijkheidsgraad van een wortelkanaalbehandeling in te schatten, zijn de DETI-score en de CEB-score ontwikkeld. Ik ben zelf bij de ontwikkeling betrokken geweest. Aan de hand van patiëntgebonden en elementgebonden criteria helpen deze scores te beoordelen of een behandeling binnen de eigen mogelijkheden valt of dat verwijzing verstandiger is. Daarbij spelen uiteraard ook de ervaring en vaardigheden van de tandarts en de beschikbare apparatuur een rol.”
De technologie blijft zich razendsnel ontwikkelen. Welke rol speelt AI inmiddels binnen de endodontologie en welke mogelijkheden ziet u voor dit in de toekomst?
“Een voorbeeld van hoe AI nu al wordt toegepast, is de diagnostiek. AI kan helpen bij het analyseren van röntgenfoto’s en het signaleren van mogelijke afwijkingen. Maar ik zie op beurzen ook steeds meer andere toepassingen voorbijkomen. Zo kan AI ondersteunen bij het opstellen van behandelplannen, het maken van begrotingen en het uitleggen van behandelingen aan patiënten. Ook voor de communicatie tussen tandartsen zie ik veel mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan het opstellen van een verslag voor de tandarts die een patiënt heeft verwezen. Dat soort administratieve werkzaamheden kost tijd. Als AI daarbij kan helpen, dan is dat enorme tijdswinst. Ik denk dat we nog maar aan het begin staan en dat er de komende jaren veel meer toepassingen zullen bijkomen, ook binnen de endodontologie. Het wordt interessant om te zien hoe deze ontwikkelingen ons werk verder gaan veranderen.”
“Die ontwikkelingen gaan trouwens verder dan AI alleen. Tijdens ENDO2027 zal mijn collega dr. Joerd van der Meer ingaan op AI, robotica en MRI en de mogelijkheden die deze technologieën bieden voor de endodontologie.”
U bent zelf ook nauw betrokken bij ENDO2027. Hoe is dat zo gekomen?
“Mijn betrokkenheid gaat eigenlijk helemaal terug tot 2010, toen Bureau Kalker het eerste congres organiseerde dat in het teken stond van de endodontologie. Ik was toen één van de sprekers. Het congres was een groot succes en leverde veel positieve reacties op. Sindsdien heeft Bureau Kalker regelmatig congressen over endodontologie georganiseerd: zeven in totaal, waarmee ENDO2027 het achtste wordt. Daarnaast heb ik ook gesproken op congressen rond andere thema’s. Daarmee wordt dit mijn tiende optreden als spreker bij Bureau Kalker!
“Met ENDO2027 willen we tandartsen bijpraten over de ontwikkelingen binnen de endodontologie en praktische tips en tricks delen die ze direct in hun dagelijkse praktijk kunnen toepassen. Tegelijkertijd willen we vooruitkijken naar de toekomst: welke innovaties zijn er en welke mogelijkheden bieden die voor ons vak. Ik vind het heel bijzonder dat ik opnieuw bij dit congres betrokken ben en mijn kennis, ervaring en passie met collega’s mag delen.”
Tot slot: wat is de belangrijkste boodschap die u deelnemers aan ENDO2027 zou willen meegeven?
“Mijn belangrijkste boodschap is dat endodontologie een ontzettend boeiend en veelzijdig vakgebied is, waarin je veel voor een patiënt kunt betekenen. Er zijn volop mogelijkheden om je kennis te verdiepen en je vaardigheden verder te ontwikkelen. Tijdens de opleiding leg je daarvoor een belangrijke basis, maar het opbouwen van klinische ervaring kost tijd en je blijft je gedurende je hele carrière ontwikkelen. Daarom vind ik nascholing zo waardevol. Je doet nieuwe inzichten op, leert van de ervaringen van anderen en krijgt steeds meer vertrouwen in je eigen handelen. Ik hoop dat deelnemers aan ENDO2027 niet alleen met nieuwe kennis en praktische tips naar huis gaan, maar ook met enthousiasme en inspiratie om zich verder te blijven ontwikkelen. Dat zou ik ze vooral willen meegeven: blijf nieuwsgierig, blijf leren en blijf plezier houden in dit mooie vak.”
Interview door Ilona van der Werf, met Tandarts-Endodontoloog Marga Ree











