Ernst Laban: een leven lang tandheelkunde en innovatie

Ernst, hoe bent u ooit begonnen in de tandheelkunde?

“Ik ben in 1965 afgestudeerd als tandarts in Groningen. Het vak trok me, maar al vrij snel wist ik één ding zeker: dit zou ik niet mijn hele leven alléén willen doen. De behandelkamer voelde soms als een luxe gevangenis, comfortabel, maar ook een klein hokje waarin je dag in dag uit zit opgesloten. Daarom besloot ik in 1976, naast mijn tandartsenpraktijk, een eigen bedrijf te starten.”

Kunt u zich herinneren wanneer u voor het eerst een probleem zag in de praktijk waarvan u dacht: dit moet anders?

“In de tandartspraktijk speelt water een grote rol. Patiënten moeten kunnen spoelen en instrumenten moeten schoon zijn. Vaak gaan we ervan uit dat kraanwater zuiver is, het ziet er immers helder uit, maar in de praktijk blijkt dat lang niet altijd zo te zijn. Dat zie je nog steeds: zet er een filter tussen en na een paar maanden is de filter behoorlijk vervuild. Die constatering zette me aan het denken. Ik begon met het ontwikkelen van filters, in eerste instantie speciaal voor tandartspraktijken. Pas daarna ontdekte ik dat deze behoefte veel breder lag en dat ook bedrijven en particulieren hiermee geholpen zijn.”

Nadat u dit in de markt had gezet, kwam alweer het volgende idee: magneten voor het klikgebit. Hoe kwam u op dat idee?

“Het idee voor het klikgebit had een lange aanloop. Magneten op implantaten of eigen wortels leken me een logische oplossing, maar dan moesten het wel magneten zijn die klein, sterk en veilig genoeg waren voor gebruik in de mond. Bovendien biedt een bolle kop met een platte ondergrond veel meer vrijheidsgraden door een sterke verzekering.”

“Op een dag las ik in de krant dat Japanse onderzoekers in een Chinese mijn zeldzame metalen hadden ontdekt. Met die metalen konden extreem sterke magneten worden gemaakt. Daar kan ik wat mee, dacht ik, maar hoe kwam ik met het bedrijf, TDK, in contact? Dus besloot ik in actie te komen en zonder plan op het vliegtuig stappen: ik ging naar Japan. In het begin wilden ze niets van me weten. Wie was die Nederlandse tandarts die zomaar binnen kwam lopen? Dat veranderde onverwacht door een heel ander onderwerp. Het was rond de tijd dat judoka Anton Geesink een Japanner had verslagen en dat bleek een uitstekend gespreksonderwerp. Het ijs was gebroken. Ik kreeg uiteindelijk wat materiaal mee om te experimenteren. Na drie maanden bleek echter dat de magneten begonnen te roesten. Weer een probleem, en dus weer een oplossing nodig: een beschermende kap. Via, via kwam ik terecht bij een Chinees bedrijf dat dit kan produceren. Zo groeide het stap voor stap uit tot een werkbaar product. Het was nooit één vondst, maar een lange weg van proberen, falen, aanpassen en doorgaan, precies zoals innovatie meestal ontstaat.”

Hoe werd deze ontwikkeling ontvangen door collega-tandartsen en hoe groeide het uiteindelijk uit tot een wereldwijd toegepast systeem?

“De reacties waren eigenlijk vanaf het begin positief. Tandartsen zagen meteen het voordeel: eindelijk een kunstgebit dat redelijk vastzat. Omdat ik wist hoe vernieuwend het concept was, heb ik het ook juridisch goed vastgelegd. Het patent kwam op mijn naam te staan, zodat het niet zomaar gekopieerd kon worden. Niet veel later heb ik het patent verkocht aan Dyna Dental, dat de kennis, schaal en het internationale netwerk had om het systeem in de markt te zetten. Zo vond het klikgebit zijn weg naar praktijken in Nederland, maar ook ver daarbuiten. Het bijzondere is dat het systeem tot op de dag van vandaag wereldwijd wordt toegepast.”

Na waterzuivering en magneten voor het klikgebit had u al twee ingrijpende ontwikkelingen op uw naam staan. Veel mensen zouden dan tevreden achteroverleunen. Maar u niet. Wat bracht u opnieuw in beweging om aan een volgende ontwikkeling te beginnen?

“Die volgende ontwikkeling begon bij iets wat destijds heel gewoon was in de tandartspraktijk: analoge röntgenfoto’s. Dit waren fysieke foto’s die iedere tandarts zelf moest ontwikkelen in een donkere kamer. Vervolgens werden de foto’s bekeken door ze tegen het raam te houden en daarna moesten ze worden opgeborgen, vaak simpelweg met een nietje in het patiëntendossier. Ik dacht: dit moet toch overzichtelijker kunnen? Zo ontstond het idee van speciale hoesjes voor de foto’s, met bijpassende opbergdoos. Praktisch en functioneel, al reageerde de markt daar in eerste instantie nog niet erg enthousiast op maar na enkele jaren vonden ze steeds meer hun weg naar tandartspraktijken in de Benelux en werd het merk Wapro Holland echt bekend.

“De stap naar verkoop van de fotomapjes op grotere schaal kwam door een bedrijf uit Amerika. Deze zag direct het potentieel en plaatste een order ter waarde van een half miljoen euro. Ik besefte dat ik dit niet alleen van de grond kon krijgen en schakelde Marco van der Linden in. Samen hebben we het concept verder uitgewerkt en een geschikte fabriek in China gevonden die ons kon helpen met de productie. Daar worden tot op de dag van vandaag nog altijd de producten van ons bedrijf Wapro Holland gemaakt.”

Marco van der Linden: “Dat typeert Ernst: snel beslissen, risico durven nemen en een feilloos gevoel voor mensen.”

Marco van der Linden ontmoette Ernst begin jaren 2000 toevallig tijdens een open huis-dag van Dental Union. “We stonden naast elkaar met onze stands; Ernst met Wapro Holland, ik met mijn toenmalige werkgever Clan. Het klikte meteen.” Kort daarna benaderde Ernst hem voor een samenwerking. “Dat was bijzonder: Ernst was 65, had net zijn tandartspraktijk verkocht en zag dit als het perfecte moment voor een nieuw zakelijk avontuur.” Ernst zag kansen in het laten produceren van hoesjes voor sensoren en fosforscanners in China, producten die schaars waren en door tandartsen als duur werden ervaren. “Daar lag een gat in de markt. Ernst zou de productie doen, ik de verkoop.” Ernst vond een betrouwbare Chinese partner en investeerde circa €60.000 in een productielijn, zonder garanties. “Dat typeert Ernst: snel beslissen, risico durven nemen en een feilloos gevoel voor mensen.”

De samenwerking met Ernst werd altijd gekenmerkt door het motto ‘business and pleasure’. “We werken hard, maar combineren zakelijke reizen naar China steevast met een paar dagen vakantie, in China zelf of landen als Thailand of Singapore.” Sinds 2017 hoort ook Annemarie Brussaard bij het vaste team: zij is verantwoordelijk voor het verwerken van alle orders en financiële administratie.”

Volgens Marco was Ernst altijd meer ontwikkelaar en ondernemer dan praktiserend tandarts. “Hij was gedreven door innovatie. En hoewel Ernst nooit de behoefte had om op de voorgrond te treden met lezingen, is zijn impact groot.  Zijn naam is misschien niet bekend bij tandartsen, maar jaarlijks worden miljoenen röntgenfoto’s gemaakt met hoesjes die hij heeft ontwikkeld.”

Inmiddels is de tandheelkunde overgegaan op digitale beelden en ook hiervoor heeft u hoesjes ontwikkeld. Kunt u uitleggen hoe die werken en wat er komt kijken bij het ontwikkelen ervan?

“Tegenwoordig zijn er grofweg twee manieren om röntgenfoto’s in de mond te maken: je kunt werken met een sensor, die het beeld meteen op de computer registreert of met fosforplaatjes. Beide systemen werken doordat ze in de mond van de patiënt worden geplaatst, waardoor hygiëne en het voorkomen van kruisbesmetting van cruciaal belang zijn. Om dit veilig te kunnen doen, hebben wij speciale beschermhoesjes ontwikkeld. Dat klinkt misschien eenvoudig, maar er komt veel meer bij kijken dan je denkt. Het begint bij het kiezen van de juiste materialen, maar daarna volgt het uitgebreid testen om te controleren of de hoesjes goed passen en veilig blijven zitten. Bovendien moeten ze voldoen aan strenge veiligheidseisen en hygiënestandaarden.”

“En omdat de tandheelkunde voortdurend verandert, blijven we ook kijken naar nieuwe toepassingen. Zo ontwikkelen we inmiddels ook beschermhoesjes voor andere apparatuur in de praktijk. Een goed voorbeeld zijn de hoesjes voor lichthardingslampen, die worden gebruikt bij het uitharden van composietvullingen.”

Waar ziet u nog mogelijkheden voor verbetering of innovatie in de tandheelkunde?

“Als ik kijk naar de producten die wij op de markt brengen, is er altijd ruimte voor verbetering, ook in iets wat al zo lang bestaat als de tandheelkunde. Veel van de producten die wij maken, zoals hoesjes voor sensoren en fosforplaatjes, zijn nog steeds van plastic. Dat werkt goed, maar het is niet duurzaam. Er liggen dus zeker mogelijkheden om materialen te verbeteren: duurzamer, sterker of herbruikbaar, zonder dat de hygiëne of het gebruiksgemak eronder lijdt. Met deze nieuwe kunststoffen is Wapro al heel ver gevorderd.”

U heeft zo’n uiteenlopend scala aan ideeën en oplossingen bedacht, van waterfilters tot klikgebitten en hoesjes voor digitale sensoren. Hoe komt u eigenlijk op al die ideeën?

“Het werkt bij mij eigenlijk altijd hetzelfde: een idee komt op, vaak op momenten dat je het helemaal niet verwacht. Soms komt het gewoon op in mijn hoofd en ga ik kijken wat er praktisch haalbaar is. Ik zie mezelf niet als uitvinder in de klassieke zin, ik bedenk geen dingen volledig uit het niets. Wat ik wél doe, is kijken waar in de praktijk een probleem ligt en hoe iets ontwikkeld kan worden dat echt iets toevoegt.”

“Ik ben daarbij heel hands-on. Als ik geloof dat iets kan werken, zorg ik dat het ook echt van de grond komt. Soms betekent dat letterlijk op een vliegtuig stappen om leveranciers te bezoeken of een fabriek te bekijken, zodat ik kan zien hoe het technisch en praktisch uitgevoerd kan worden. Voor mij hoort daarbij dat je niet alleen een idee hebt, maar ook actief meedenkt en meewerkt aan de realisatie. Het is een combinatie van nieuwsgierigheid, ervaring en gezond verstand: Wat kan beter? Wat werkt niet? En hoe kunnen we daar iets praktisch voor bedenken? Soms gaat het snel, soms duurt het jaren voordat een idee helemaal klaar is. Maar dat proces, zien, uitproberen, verbeteren en daadwerkelijk uitvoeren, is voor mij het leukst van alles.”

Naast deze ontwikkelingen bent u ook tot uw 65ste actief geweest als tandarts. Waarom besloot u actief te blijven als tandarts?

“Voor mij was stoppen eigenlijk nooit een optie. Ik haalde veel voldoening uit het behandelen van patiënten en uit het blijven zoeken naar manieren om het werk beter en efficiënter te maken. Het hoorde voor mij bij het vak dat je als tandarts niet alleen behandelt, maar ook blijft nadenken over verbeteringen, zowel voor de patiënt als voor de beroepsgroep. Zelfs tot mijn 65ste voelde het werk in de praktijk nooit als routine; elke dag bracht nieuwe uitdagingen en kansen om echt van betekenis te zijn voor mensen. Bovendien had ik een bijzonder patiëntenbestand, van artiesten tot politici, ik heb ze allemaal in mijn stoel gehad.”

Wat hoopt u dat uw bijdrage betekent voor tandartsen en patiënten?

“Wat ik vooral hoop, is dat de innovaties die ik heb ontwikkeld het werk van tandartsen makkelijker, veiliger en betrouwbaarder maken en dat patiënten daar direct van profiteren. En soms besef je pas later hoe ver zo’n idee kan reiken. Zo zag ik vorig jaar  tijdens een reis in Thailand op straat mijn waterzuiveringsmachine met filters, waar een rij mensen met jerrycans stond te wachten om water te tappen tegen een betaling van een muntje. Veertig jaar nadat dit idee in mijn brein was ontstaan! Het was heel bijzonder om te zien, omdat het liet zien dat iets wat ooit klein begon in een tandartspraktijk ook echt wereldwijd van betekenis kan zijn.”

Interview door Ilona van der Werf, met Ernst Laban van Wapro Holland.
Foto: links – Ernst Laban, rechts – Marco van der Linden,  info@wapro-holland.com

In memoriam
Op 17 maart jl. is Ernst Laban overleden. Met groot verdriet hebben wij kennisgenomen van dit verlies. In afstemming met zijn familie hebben wij besloten dit onlangs geschreven interview te publiceren, als eerbetoon aan zijn nalatenschap. Wij wensen zijn familie veel kracht en sterkte toe in deze moeilijke tijd.