Dr. Heidi Stiegelis: “Sta af en toe stil waarom je voor de mondzorg koos”

Hoe ben je ertoe gekomen om het werk te doen wat je nu doet?

“Als kind kreeg ik kanker en ben 5 jaar ziek geweest. Ik ben me in die tijd heel bewust geworden dat dat gezondheid geen vanzelfsprekendheid is. Wat ik ook heb ervaren is dat de artsen mij vooral als een casus zagen. De focus lag primair op het bestrijden van de ziekte en de klachten en niet op een jong meisje wiens leven op zijn kop stond. Voor mij werd toen al duidelijk: “Overleef ik dit, dan breng ik een kentering in de zorg- en leefstijlwereld, waar de focus verschuift van een ziekte en klachtenbenadering naar een mensgerichte benadering. Ik wil mensen, en dus ook professionals, de mentale tools bieden om de regie over hun leven te nemen en goed voor zichzelf te zorgen.”

Het toeval wilde dat je vandaag een afspraak had bij de tandarts voor een ingrijpende behandeling. Hoe heb je dat ervaren en kun je een verband leggen tussen jou manier van werken?

“Ik vond het spannend, zoals veel mensen een bezoek aan de tandarts ervaren. Je brein is geconditioneerd en slaat eerdere bezoeken aan tandartsen op als ervaringen. Heb je een vervelende ervaring gehad dan word je hier meteen aan herinnerd bij een volgend bezoek. Er ontstaat spanning of angst. Als mens willen wij deze spanning zo snel mogelijk weghebben. Een afspraak verzetten of niet gaan is dan voor de korte termijn een effectieve reactie. Dat heb ik niet gedaan want hoewel ik ook dingen heb meegemaakt bij de tandarts, weet ik inmiddels hoe ik met deze stress om kan gaan. Dat is ook wat ik cliënten leer. Hoe kunnen ze vaardigheden ontwikkelen om te zeggen: “Ja, de angst is er én ik ga toch naar de tandarts.”

De stress binnen de mondzorg heeft op veel vlakken een negatieve weerslag. Om een beeld te schetsen; er is een burn-out van 18% onder de mondzorgprofessionals door werkdruk, stress en emotionele belasting. In de algehele zorgsector is het gemiddeld verzuim 8 %. Daarnaast is er in de mondzorgsector ook nog eens een groot tekort aan medewerkers. Wat is daarop jouw reactie?

“Het is ten eerste heel druk in de mondzorg natuurlijk en dat op tijd werken is mede daardoor al een probleem geworden. Het zijn cijfers die vragen om aandacht anders wordt het probleem steeds groter met het gevolg dat er een groeiend tekort blijft ontstaat aan praktijken waar medewerkers prettig kunnen werken en goede zorgverlening kunnen bieden.

Ja dat is heftig om te horen en de cijfers maken duidelijk dat er een serieus probleem is in de mondzorg en precies daarom is het zo belangrijk om je mentale fitheid te trainen. Werken in de zorg is zwaar. Praktisch gezien kunnen dingen wellicht ook anders maar mijn expertise en dat van mijn netwerk van Je Moet Niks trainers®, zit erin om de mindset, je brein, te trainen. Zelfs als situaties soms uitzichtloos zijn heb je nog altijd een keus, namelijk hoe je op deze situatie wilt reageren. We neiging om harder te werken, te wijzen naar anderen, te grijpen naar middelen etc. om met moeilijke situaties om te gaan, maar waar het op neer komt is dat we vaardigheden mogen trainen die je leren om met onze eigen ongewenste innerlijke ervaringen om te gaan. Gelukkig kan dat dus met alle wetenschap die er is!”

Wat is in jouw ogen heel erg belangrijk voor het werk als mondzorgprofessional?

“Ik denk dat het heel belangrijk is dat een tandarts of mondhygiënist zich bewust is van het feit waarom hij dat vak wil uitoefenen, waarom heeft de professional destijds voor zijn opleiding gekozen? Vragen zijn dan: wat voor tandarts wil ik zijn? Wat wil ik uitstralen, hoe wil ik dat de patiënt de deur uitgaat? Hoe kan ik voor mijn patiënten een fijne belevening creëren? In mijn ogen zijn er namelijk geen lastige patiënten. We labelen ze als lastig omdat ze iets doen dat jij niet fijn vindt. Dat maakt het geen lastige mensen maar zorgt bij jou voor ongemak. Als je niet leert om met dat ongemak te gaan, dan wordt het heel lastig om die beleving voor je patiënt te creëren. Diegene die vast zit is niet je patiënt maar jijzelf. In dit geval is het dus belangrijk om de pijlers Richting en Acceptatie binnen mentale fitheid te trainen. Je gaat zien dat je patiënten graag weer terugkomen in de praktijk.”

Kun je iets over jouw werk vertellen en het concept wat je hebt ontwikkeld?

“Ik heb een eigen psychologiepraktijk en heb de ACT & Leefstijl Academy opgericht. Hier leid ik (zorg- en leefstijl)professionals op in Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Op basis van ACT, wetenschappelijk onderbouwd vanuit de gedrags- en positieve psychologie. Hiermee heb ik echt mijn droom verwezenlijkt en mijn passie vormgegeven.

Ik heb diverse trainingen ontwikkeld en alle trainingen hebben de insteek om gedrag te veranderen met het doel om een gelukkig, waardevol en gezond leven te leiden. Eén van de trainingen is het programma JeMoetNiks ®. Dit is een 10-weekse training waarin je alles leert om mentaal fit te worden. De uitkomst is dat je de vaardigheden iedere dag weer kunt inzetten om een leven te leiden waar je zelf achter het stuur zit en weet om te gaan met belemmeringen die op je pad komen.”

JeMoetNiks® is een training voor duurzame gedragsverandering. Waarom is het veranderen van gedrag zo moeilijk?

“Verandering geeft altijd weerstand. Als je nooit flost en je moet nu elke dag flossen geeft dat weerstand. Maar iemand die elke dag flost en dat nu niet meer mag doen, ervaart ook weerstand. Dus zodra we ons buiten de automatische piloot begeven dan begint het gedonder eigenlijk al. En dat is nog maar één valkuil. Als mens hebben we er zes. Al deze valkuilen belemmeren gedragsverandering.
Binnen Je Moet Niks®, leer je ze alle zes te herkennen en te erkennen. Want het begint niet met harder werken en nog meer doen bij Je Moet Niks® maar met stilstaan en opmerken. Dat vinden we al moeilijk genoeg. Maar je kunt gedrag nooit veranderen als je niet eerst stilstaat, opmerkt en bewust leert kiezen. We maken dus echt gebruik van het brein. Want inmiddels weten we dat het brein neuroplastisch is en dus trainbaar is. We doen dit uiteraard in kleine stapjes zodat we de natuurlijke weerstand voor verandering omzeilen.”

Uit onderzoeken blijkt dat stress binnen de mondzorgpraktijk vaak problemen veroorzaakt in de samenwerking binnen het team, het benadeelt de kwaliteit van zorg en heeft een negatieve invloed op de beleving van de patiënt. Al deze componenten hebben een hoog ziekteverzuim tot gevolg. Hoe kan mentale fitheid de manier van werken binnen een mondzorgpraktijk op een positieve manier beïnvloeden?

“Een mentaal fitte medewerker ervaart ook negatieve situaties, stress, negatieve emoties, vervelende gedachten etc. maar heeft vaardigheden om hier flexibel mee om te gaan. Deze persoon ervaart het ongemak wel maar is veel eerder in staat om, terug te keren naar het baseline niveau van rust en balans. Dit heeft niet alleen een positief effect op de medewerker zelf maar ook op de collega’s en de patiënten die de praktijk bezoeken.”

Het hoge ziekteverzuim wordt grotendeels veroorzaakt door burn-out binnen de mondzorg. Er heerst binnen de mondzorg een taboe hieromtrent en daardoor werkt de betreffende medewerker vaak gewoon door. Wat kan een mogelijk effect zijn op het functioneren van die medewerker in de praktijk?

“Het kan zorgen voor zogenaamd ‘presenteïsme’, de medewerker is wel fysiek aanwezig maar niet mentaal. Dit resulteert in een grote afname van de productiviteit en dat komt de kwaliteit van het zorgverlenen niet ten goede.
Het uiten van die burnoutklachten kan moeilijk zijn en samengaan met spanning en angst. Je brein heeft hier ook mogelijk een negatief ‘frame’ opzitten zoals: “Ik ben praktijkeigenaar en mag niet ziek zijn”. Zoals ik al zei is het voor ons probleemgerichte brein niet moeilijk om hier een negatief scenario over te schetsen. Dit leidt ertoe dat je je klachten minder snel gaat delen.
Jezelf kwetsbaar durven opstellen en dingen bespreekbaar maken is voor veel mensen lastig. Het heeft een relatie met hoe je naar jezelf kijkt en de verwachtingen die je van jezelf hebt. Daarom is zelfwaardering een belangrijke pijler bij het trainen van je mentale fitheid. Daarmee kan er een proces in gang gezet worden om die burn-out aan te pakken.

Tot slot: mentale fitheid is de belangrijkste competentie voor het leiden van een betekenisvol en gezond leven. Het effect van het trainen van je mentale fitheid zie je direct terug in de mentale inzetbaarheid van de mondzorgmedewerker.”

Wil jij je Mentale Fitheid testen? Doe dan de test op www.JeMoetNiks.nl

Dr. Heidi Stiegelis is psycholoog en in 2002 gepromoveerd in de Medische Wetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen met een studie over het psychologisch welbevinden van (ex-) kankerpatiënten.Ze is de bedenker van het Gezondheid-Waardenmodel, de grondlegger van ACT & Leefstijl. Ze heeft haar eigen psychologiepraktijk en is oprichtster van de ACT & Leefstijl Academy waar ze professionals binnen de leefstijl- en gezondheidsbranche opleidt.

Ze is auteur van het boek Je moet niks, mentaal en fysiek fit op jouw manier.

Interview door Petra van der Zwan van Gezond & Inzetbaar – auteur | Leefstijlinterventies | Je Moet Niks – trainer met dr. Heidi Stiegelis