Kalium in tandsteen mogelijk nieuwe biomarker voor diabetes

Diabetes en mondgezondheid: een sterke samenhang

Diabetes mellitus is een chronische stofwisselingsziekte die gepaard gaat met verhoogde ontstekingsgevoeligheid en verstoringen in de glucosehuishouding. Mensen met diabetes hebben aantoonbaar vaker en ernstiger last van parodontitis dan niet-diabetici.

Hoewel tandplak de primaire oorzaak is van parodontale ziekten, speelt tandsteen een belangrijke ondersteunende rol. Tandsteen ontstaat wanneer tandplak mineraliseert en biedt een ruw oppervlak waarop nieuwe bacteriën zich gemakkelijk hechten.

Tandsteen als spiegel van de algehele gezondheid

Tandsteen is meer dan een lokaal mondprobleem. Tijdens de vorming worden niet alleen bacteriën vastgelegd, maar ook biologische stoffen uit speeksel en bloed, zoals elektrolyten (onder andere calcium, fosfor en kalium).

In tegenstelling tot speeksel, dat snel verandert, kan tandsteen informatie opslaan over langdurige biochemische processen in het lichaam. Daardoor is het een interessant materiaal om systemische aandoeningen, zoals diabetes, indirect te bestuderen.

Waarom kalium?

Eerdere studies hebben aangetoond dat mensen met diabetes vaak verhoogde kaliumwaarden in hun speeksel hebben. Kalium speelt bovendien een actieve rol in de mondmicrobiologie: het beïnvloedt bacteriële communicatie, virulentie en ontstekingsreacties van het lichaam.

Verhoogde kaliumconcentraties kunnen ontstekingsbevorderende stoffen stimuleren, zoals TNF-α en IL-6, en zo bijdragen aan een verstoorde balans tussen mondbacteriën en het afweersysteem.

Opzet van het onderzoek

In dit onderzoek werden 57 tandsteenmonsters geanalyseerd:

• 17 van patiënten met type 2 diabetes
• 40 van niet-diabetische controlepersonen

De monsters werden verzameld tijdens reguliere gebitsreiniging en onderzocht met scanning electron microscopy (SEM) in combinatie met energy-dispersive X-ray spectroscopy (EDX). Hiermee kan de elementaire samenstelling van tandsteen nauwkeurig worden bepaald.

Belangrijkste resultaten

• De gemiddelde kaliumconcentratie was duidelijk hoger bij diabetici dan bij de controlegroep
• Kalium werd aangetroffen in 100% van de tandsteenmonsters van diabetespatiënten, in tegenstelling tot de controlegroep.
• Niet-diabetische personen hadden een zeer lage, ofwel niet-traceerbare kaliumconcentratie in hun tandsteen.

	Diabetes	Controles	p-waarde
K, gewicht%	0.484 ± 0.710	0.186 ± 0.320	0.0500
K, atoom%	0.249 ± 0.387	0.092 ± 0.174	0.0555

Hoewel de statistische significantie net op de grens lag, wees de effectgrootte op een klinisch relevante trend. Cohen’s -value werd namelijk berekend en vastgesteld op 0.66 (gewicht%) and 0.64 (atoom%). Dit bekent dat mediaan van de testgroep meer dan een hele standaardafwijking hoger lag dan die van de controlegroep.

 

Wat betekent dit voor de praktijk?

Deze bevindingen suggereren dat kalium in tandsteen kan dienen als potentiële biomarker voor diabetes. Omdat tandsteen toch al routinematig wordt verwijderd tijdens tandheelkundige behandelingen, zou analyse ervan een:

1. pijnloze
2. goedkope
3. laagdrempelige

aanvulling kunnen vormen op bestaande diagnostische methoden.

Beperkingen en vervolgonderzoek

Het onderzoek had een beperkte steekproefomvang en hield geen rekening met factoren zoals voeding, medicatiegebruik of nierfunctie, die kaliumwaarden kunnen beïnvloeden. Ook meet EDX vooral het oppervlak van tandsteen.

Grootschaliger en langdurig onderzoek is nodig om deze resultaten te bevestigen en te bepalen of tandsteenanalyse daadwerkelijk geschikt is voor klinische screening.

Conclusie

Tandsteen blijkt meer te zijn dan een mondhygiënisch bijproduct. Verhoogde kaliumconcentraties in tandsteen lijken samen te hangen met diabetes mellitus en kunnen in de toekomst mogelijk worden ingezet als biomarker. Deze bevindingen geven een nieuwe dimensie aan preventie en openen nieuwe inzichten over vroege detectie van systemische ziekten via de mond.

 

Bron: Szepesi, Z., Kállai, R., Csík, A. et al. Potassium in dental calculus as an indicator of diabetes. BMC Oral Health 26, 301 (2026).