Mondgezondheid bij de ziekte van Parkinson

De ziekte van Parkinson is een neuro-degeneratieve (aftakeling/afbraak) bewegingsstoornis. Er is afbraak van substantia nigra, met verlies van dopamine neuronen en ophoping van Lewy Bodies. Er treden motorische symptomen op en niet-motorische symptomen.

Tot op heden bestaat er geen geneesmiddel voor Parkinson, de behandeling bestaat voornamelijk uit symptoombestrijding. De diagnose kan enkel post-mortem met 100% zekerheid worden gesteld, echter wordt DD uitgesloten door beeldvorming, klinisch onderzoek en wordt er gekeken of de patiënt positief reageert op farmacotherapie.

Fases

De ziekte is langzaam progressief, maar kan scherpe “afbuigingen” vertonen, waarna een patiënt gedurende langere tijd weer stabiel is. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende 4 opvolgende fases met bijbehorende symptomen:

1. Prodomal (vroege) stage
   Slaapstoornissen, depressie, constipatie, reukstoornissen. Vaak worden deze vroege symptomen niet altijd herkendover het hoofd gezien. 2-5 jaar
2. Early motor stage
   Vermoeidheid, pijn (orofaciale regio 12-74% > temporomandibulaire disfunctie pijn 0-32%), dubbelzien. 3-6 jaar
3. Early/mid stage
   Angsten, abnormaal zacht spreken met veel ademen tussendoor, verslikkingen, slaapstoornissen. 4-12 jaar
4. Late stage
   Dementie, hallucinaties, incontinentie, cognitieve stoornissen, duizeligheid bij opstaan door lage bloeddruk. 8+ jaar

Een groot misverstand is dat mensen met Parkinson altijd trillen; bij eenderde van de patiënten treden geen trillingen op. De prognose van de ziekte is echter gunstiger bij patiënten met een tremor. Ook is er bij Parkinson niet altijd sprake van cognitieve achteruitgang.

Mondgezondheid en Parkinson

Als mondzorgverlener zijn er een aantal zaken om extra alert op te zijn bij patiënten met Parkinson. Vanwege de afname van motorische vaardigheden, zal de poetsfrequentie van de patiënt wel over het algemeen gelijk blijven, maar zal het gebruik van interdentale reiniging omlaag schieten (verminderde zelfzorg).

Verder dient er rekening te worden gehouden met een afname van speekselvloed, en het gebruik van een cariogeen dieet waardoor een toename van plaque, gingivitis en parodontitis, en cariës. Regelmatige periodieke controle en fluoride preventie kunnen hierbij nuttig zijn.

Ook verdient de slikproblematiek aandacht én duizeligheid (soms medicatie-geïnduceerd) wanneer een behandelstoel van liggende positie naar zittend wordt gebracht.

Daarnaast treedt er disfunctie op in het temporomandibulaire gebied. In vergelijking met een gezonde patiënt, vertoont iemand met Parkinson meer kaakbewegingen, terwijl de kauw-efficiëntie en bijtkracht juist minder is. Ook wordt bij mensen met de ziekte van Parkinson meer slaapbruxisme én meer waakbruxisme waargenomen. Enige verlichting hierbij kan zijn het doen van ontspanningsoefeningen voor de kaak, en in de nacht het dragen van een nightguard.

De mond is een integraal onderdeel van het lichaam en algemene gezondheid. Mensen met parodontitis hebben een verhoogde kans op het krijgen van Parkinson, omdat ontsteking geassocieerd is met a-synucleine en hun levels en structuur.

Top 5 hinderlijke symptomen / klachten  

1. Schommelende respons op medicatie
   Het is belangrijk om spiegel van de medicatie stabiel te houden, en vroeg te beginnen met medicatie voor beter resultaat op kwaliteit van leven.
2. Stemming
3. Speekselverlies (=kwijlen)
   De patiënt gaat door verminderde controle over orale musculatuur kwijlen. Ook de mimische spieren werken niet goed meer, waardoor er wordt gesproken over het zogeheten “maskergelaat”. Speekselverlies kan isolerend werken door bijvoorbeeld stigmatiserend beeld; niet iedereen is gelijk. Dit kan deels worden verholpen door logopedie, of het (verder) verminderen van de speekselsecretie met medicatie of botox. Objectief gezien neemt de speekselsecretie bij Parkinson-patiënten juist af. Speekselverlies kan dus gepaard gaan met monddroogte! Er moet dus voorzichtig omgesprongen worden met medicatie of botox om de speekselsecretie te verminderen. Er kan ook aspiratie van speeksel plaats vinden, waardoor verhoogde kans op longontsteking, waaraan verzwakte patiënt kan overlijden.
4. Slaap
   Slaapproblemen komen voor bij 70 tot 90% van de mensen met de ziekte van Parkinson. Door aangedaan serotoninerg systeem is er toename van slaapproblematiek. In combinatie met afname van dopamine zorgt dit voor een verergerde pijnbeleving. Dit resulteert in een vicieuze cirkel van minder slaap, en een verergerde pijn(beleving).
5. Tremor

Oefening voor mondzorgverleners thuis om Parkinson na te bootsen

Probeer op je linkerbeen te staan > dan de ogen te sluiten > en dan met de niet-dominante hand 2 minuten lang de tanden te poetsen.

Deze oefening is ter illustratie dat voor een persoon met Parkinson het heel lastig is om de hele dag lang een dubbeltaak uit te voeren, zoals tandenpoetsen. Alle handelingen die normaal op de automatische piloot gingen, worden heel lastig om uit te voeren. Dit geeft frustratie, kost veel energie, en is zeer vermoeiend.

Tijdens het lopen bij het overgaan van een drempel (zoals in de behandelkamer, ook al is dit alleen visueel een lijntje), kan de patiënt ineens “bevriezen” in zijn beweging. Dit kan gevaarlijk zijn en is ontzettend stress-verhogend. Het kan helpen om ritme aan te brengen, door bijvoorbeeld ritmisch in de handen te klappen totdat de patiënt weer in beweging komt.

Er bestaat een website Stichting Mondzorg en Parkinson waar meer informatie te vinden is: https://mondzorgparkinson.nl/tandartsen/

 

Dr. Merel Verhoeff studeerde in 2017 cum laude af als tandarts aan het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA), waarna ze zich in de tandheelkundige slaapgeneeskunde specialiseerde. In 2022 promoveerde ze aan de Universiteit van Amsterdam op haar proefschrift ‘Trembling Thoughts’, dat zich richt op de mondgezondheid van mensen met de ziekte van Parkinson. In 2023 rondde Merel de postinitiële master op het gebied van orofaciale pijn en disfunctie met succes af als onderdeel van het Oral Health Sciences programma van ACTA.
Sinds haar afstuderen als tandarts, wijdt Merel haar carrière aan de patiëntenzorg, het onderwijs en onderzoek. Naast haar klinische werkzaamheden in een algemene tandartspraktijk werd ze in 2023 aangesteld als universitair docent bij de afdeling Orofaciale Pijn en Disfunctie aan het ACTA. Binnen deze functie integreert ze haar onderwijsverantwoordelijkheden met onderzoeksactiviteiten, en vice versa. Haar onderzoek richt zich in toenemende mate op orofaciale pijn, disfunctie en speekselproblemen bij patiënten met neurodegeneratieve aandoeningen, zoals de ziekte van Parkinson. Bovenal zet ze zich met grote toewijding in voor de ondersteuning van kwetsbare patiëntengroepen.

Verslag door Jacolien Wismeijer, tandarts, voor dentalinfo.nl van de lezing van dr. Merel Verhoeff tijdens het NVvP-congres.