Antibiotica in de mondzorg: gebruik het verstandig

11 mei 2026

Antibiotica zijn nuttig, maar moeten terughoudend ingezet worden. Meer gebruik betekent per definitie meer resistentie. Verslag van de lezing van internist-infectioloog dr. Jaap ten Oever, tijdens het NVvE-NVvP-congres Dieper Kijken.

Uitzonderingen binnen de tandheelkunde waarbij antibiotica wél vaak gerechtvaardigd zijn:

Profylaxe:
- Risicoverhogende factoren bij implantologie
- MRONJ preventie
Therapie:
- Ernstige parodontitis
- Dentogene infecties – uitzondering (ernst). Niet gerechtvaardigd bij gewone dentogene infecties, waar eerst andere behandelingen de voorkeur hebben.

Welke bacteriën bestrijden we?

Er zijn acht bacteriegroepen gebaseerd op:

Kokken / staven
Grampositief / gramnegatief
Aeroben / anaeroben

Paropathogenen bevinden zich vooral bij de anaerobe gramnegatieve staven en de aerobe en anaerobe grampositieve kokken.

Antibioticumkeuzes

Amoxicilline is eerste keus
Clindamycine alleen bij echte allergie (komt weinig voor)
Metronidazol specifiek bij sommige vormen van parodontitis
Verder altijd: zo smal mogelijk, zo kort mogelijk, in zo laag mogelijke dosering, om de kans op het ontstaan van resistentie te verkleinen.

Hoe ontstaat antibioticaresistentie?

Antibioticaresistentie is vooral een proces waarbij er door antibioticagebruik selectie van resistente stammen optreedt in de microbiota, zoals in de darm.
Resistentie ontstaat zelden op de plek van infectie tijdens de behandeling met antibiotica

Waarom liever veel anaeroben laten overleven?

ze vullen ruimte in de darm (competitie)
ze beschermen tegen kolonisatie door resistente stammen
ze beïnvloeden gunstig het immuunsysteem

Een antibiotica-geïnduceerde verstoring van de microbiota kan maanden aanhouden en geeft meer kans op resistentie. Antibiotica geven per definitie verandering in de microbiota en antibioticaresistentie.

Moet je een kuur afmaken?

Ja, maar niet om resistentie te voorkomen, wel vanwege de tijd die nodig is om de infectie te genezen.

Dr. J. (Jaap) ten Oever is internist-infectioloog en universitair hoofddocent persoonsgerichte antimicrobiële therapie in het Radboudumc. Hij heeft zich toegelegd op veelvoorkomende infecties en ‘antimicrobial stewardship’. Daarnaast is hij differentiatieopleider infectieziekten binnen de opleiding tot internist. Hij is actief binnen de Stichting Werkgroep AntibioticaBeleid (SWAB) en is de voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Internist-Infectiologen (NVII).