Potentieel mondhygiënisten blijft onderbenut bij tandartsentekort in België

Toch ervaren patiënten in de praktijk steeds vaker problemen om een afspraak te krijgen. Volgens Mertens heeft dat vooral te maken met structurele ontwikkelingen binnen het beroep. Bijna de helft van de actieve tandartsen is ouder dan zestig jaar en meer dan een derde zelfs ouder dan 65. Tijdens en na de covidperiode besloten bovendien heel wat tandartsen hun praktijk stop te zetten.
Dat vertaalt zich vandaag in patiëntenstops en langere wachttijden, vooral in landelijke regio’s. In steden blijft de toegankelijkheid doorgaans beter, al staat ook daar de capaciteit onder druk. Volgens de BBM gaat het probleem dan ook minder over een absoluut tekort en meer over vergrijzing, regionale verschillen en een zorgmodel dat niet meebeweegt met de noden van vandaag.

Jonge beroepsgroep groeit snel

Tegelijk groeit het aantal mondhygiënisten in België. In 2024 waren er 501 erkende mondhygiënisten, waarvan meer dan 70 procent in Vlaanderen actief is. Het gaat om een jonge beroepsgroep: bijna driekwart is jonger dan dertig jaar. Jaarlijks studeren gemiddeld iets meer dan honderd nieuwe mondhygiënisten af aan opleidingen in Leuven, Gent, Brussel en Luik.
Volgens de BBM wordt het potentieel van deze groep echter nog onvoldoende benut. Dat heeft volgens Mertens niet te maken met motivatie of competenties, maar met de manier waarop de zorg vandaag is georganiseerd en gefinancierd.

Mondhygiënisten zijn wettelijk bevoegd voor een breed pakket aan preventieve en parodontale handelingen. In de praktijk worden echter slechts twee prestaties gedeeltelijk terugbetaald wanneer ze door een mondhygiënist worden uitgevoerd: het verwijderen van tandsteen en het sealen van tanden.
Andere handelingen, zoals preventief advies, fluoridelakken, DPSI-metingen, scaling en rootplaning en het nemen van röntgenopnames, worden alleen terugbetaald wanneer een tandarts ze uitvoert en attesteert.

Volgens Mertens wordt preventieve zorg zo financieel ontmoedigd. “Preventieve zorg dreigt op die manier een luxe te worden, terwijl we weten dat net daar de grootste gezondheidswinst te halen valt.”

Financieringsmodel remt preventie

Volgens de BBM ligt de kern van het probleem in het huidige prestatiegerichte financieringsmodel, dat historisch sterk focust op curatieve zorg. Preventie krijgt daarin al jaren een beperkte plaats.

De beroepsvereniging pleit ervoor om het zorgbudget meer vanuit patiëntnoden te organiseren en preventie sterker te ondersteunen. Meer investeren in preventie vandaag kan volgens de BBM helpen om complexere en duurdere behandelingen in de toekomst te vermijden.
Daarnaast zorgen complexe attesteringsregels volgens de organisatie voor verwarring bij zorgverleners en patiënten.

Regionale verschillen en uitstroom

Ook de regionale spreiding van mondhygiënisten blijft een aandachtspunt. Net als bij tandartsen is er een duidelijke concentratie in stedelijke gebieden, terwijl in regio’s zoals Limburg de tekorten sterker voelbaar zijn. Dat hangt samen met opleidingslocaties, stageplaatsen, werkgelegenheid en de woonplaats van jonge zorgverleners.

Daarnaast is er een merkbare uitstroom naar het buitenland. Van de 501 erkende mondhygiënisten in 2024 heeft ongeveer 23 procent geen domicilieadres in België, wat wijst op een beweging richting onder meer Nederland. Volgens de BBM is dat een verlies aan zorgcapaciteit, zeker omdat België zelf investeert in de opleiding van deze professionals. Tegelijk is wederzijdse erkenning van diploma’s niet vanzelfsprekend: Belgische mondhygiënisten moeten bijkomende opleidingen volgen om in Nederland volledig erkend te worden, terwijl Nederlandse mondhygiënisten ook niet automatisch in België mogen werken.

Hervorming van het systeem

Volgens de BBM ligt de oplossing niet in het opleiden van meer zorgverleners, maar in een hervorming van het systeem. Op korte termijn pleit de vereniging voor rechtstreekse terugbetaling van preventieve prestaties die door mondhygiënisten worden uitgevoerd en voor meer autonomie binnen hun bevoegdheden.

Daarbij wordt ook gekeken naar mogelijke uitbreidingen van de opleiding, zoals het opnemen van lokale anesthesie in het curriculum. Uit een ledenbevraging blijkt dat meer dan 70 procent van de mondhygiënisten ontevreden is over het huidige Koninklijk Besluit dat hun takenpakket regelt.

Op langere termijn ziet de BBM een geïntegreerd zorgmodel voor zich waarin samenwerking centraal staat: de mondhygiënist met een sterke rol in preventie en de tandarts met focus op curatieve en complexe zorg. Volgens Mertens kan dat bijdragen aan kortere wachttijden en betere toegankelijkheid van de mondzorg.

Tien jaar mondzorgopleiding

Dit jaar is het tien jaar geleden dat de eerste opleidingen mondzorg in België startten. In die periode is volgens de BBM een goed opgeleide en gemotiveerde beroepsgroep ontstaan die een belangrijke rol kan spelen in de toekomst van de mondzorg.

Volgens Mertens is het nu aan het beleid om dat potentieel ook effectief te benutten.

 

Interview door Jennifer Delgado met BBM- woordvoerder Isabelle Mertens.