Wendy van der Goot-Roggen is mondhygiënist in het UMCG en werkt dagelijks met patiënten met complexe medische aandoeningen, waaronder hoofd-hals-oncologiepatiënten. In dit interview deelt Wendy haar ervaringen en vertelt ze hoe goede mondzorg bijdraagt aan het welzijn en de kwaliteit van leven van deze patiënten.
Wendy, kun je wat meer vertellen over jouw achtergrond in de tandheelkunde?
“In 2006 rondde ik de bacheloropleiding Mondzorgkunde af. Na mijn studie ging ik aan de slag in zowel een tandartspraktijk als een mondhygiënistenpraktijk. Dat was een fijne en leerzame start, waarin ik veel ervaring opdeed binnen de algemene mondzorg. Ik werkte daar zo’n anderhalf jaar, toen mijn vader mij wees op een vacature voor mondhygiënist in het UMCG, op de MKA-afdeling. Die tip zette mij aan het denken en uiteindelijk besloot ik te solliciteren. En dat bleek een goede keuze te zijn, want inmiddels werk ik hier al zo’n achttien jaar.”
Wat maakt het werk als mondhygiënist in het ziekenhuis anders dan in een reguliere praktijk?
“Het belangrijkste verschil is dat ik patiënten begeleid die vaak een complexe medische achtergrond hebben. Terwijl ik, net als in een reguliere praktijk, tandsteen verwijder, preventietips geef en help de mond gezond te houden, doe ik dit in het ziekenhuis bij mensen die intensieve behandelingen ondergaan of ernstig ziek zijn. Soms behandel ik hen aan bed op de afdeling, soms tijdens een spreekuur, vaak op momenten die emotioneel of ingrijpend zijn. Dit vraagt om extra persoonlijke aandacht en zorgvuldigheid en maakt mijn werk bijzonder betekenisvol. Daarnaast werk ik nauw samen met andere specialismen zoals kaakchirurgen, tandartsen en oncologen. Hierdoor wordt mondzorg een volwaardig onderdeel van de totale zorg en kunnen we patiënten optimaal ondersteunen in een kwetsbare periode.”
Met welke patiëntengroepen werk je voornamelijk?
“Het merendeel van de patiënten, zo’n 80%, zijn hoofd-hals-oncologiepatiënten. Bij deze groep is mondzorg extra belangrijk, omdat behandelingen zoals bestraling of operaties een grote impact kunnen hebben op de mondgezondheid. Het is daarom essentieel dat hun mond zo gezond mogelijk blijft, vóór, tijdens en na de behandeling.
“Daarnaast begeleid ik patiënten met andere speciale zorgvragen. Dat kunnen kinderen en volwassenen met aangeboren afwijkingen zijn, mensen met een verstandelijke beperking of patiënten die een orgaantransplantatie moeten ondergaan. Bij deze laatste groep is het cruciaal dat er geen ontstekingen of andere mondproblemen aanwezig zijn, omdat dit een transplantatie en het herstelproces flink kan bemoeilijken.”
Met welke behandelingen van kanker krijg jij in jouw werk het meest te maken?
“De patiënten die ik behandel ondergaan vaak bestralingen, operaties of een combinatie van beide. Deze behandelingen hebben een grote impact op de mondgezondheid. Zo kunnen de speekselklieren beschadigd raken, waardoor de mond droog wordt en het risico op ontstekingen en gaatjes aanzienlijk toeneemt. Daarnaast ontstaan regelmatig blaren en wondjes in de mond, waardoor eten, spreken en de dagelijkse mondverzorging flink bemoeilijkt worden. Het vraagt daarom om extra aandacht en zorg om de mond gezond te houden tijdens zo’n intensieve behandeling.”
In welke fase van het behandeltraject word jij als mondhygiënist betrokken?
“Als mondhygiënist word ik vaak al in een heel vroeg stadium van het behandeltraject betrokken, soms nog voordat de diagnose helemaal zeker is, maar er wel sterke vermoedens zijn. Dat zijn vaak emotionele tijden voor patiënten en juist daarom is het belangrijk dat wij er vroeg bij zijn om ondersteuning te bieden en de mondzorg mee te nemen in het hele traject.”
“Zodra de diagnose is gesteld, voer ik een focus-onderzoek uit. Dat is een uitgebreid onderzoek van de mond om te bekijken hoe het ervoor staat en of er bijvoorbeeld ontstekingen, cariës of andere mogelijke problemen zijn die de behandeling zouden kunnen bemoeilijken. Hierbij kijken we ook naar röntgenfoto’s en de parodontiumstatus om te bepalen welke tanden of kiezen eventueel verwijderd moeten worden. Wanneer het behandelplan bekend is, bepalen wij welke mondzorg voor de behandeling nodig is. Omdat de behandeling vaak snel moet starten, gaat het meestal om het verwijderen van acute problemen en risico’s. Daarnaast voeren we een grondige gebitsreiniging uit, zodat de mond zo gezond mogelijk is voor de start van de behandeling. Ook maken we fluoridekappen. Eerst nemen we een afdruk van het gebit van de patiënt, zodat de kapjes precies op maat gemaakt kunnen worden. Deze worden gevuld met fluoridegel en patiënten dragen ze tijdens en na de behandeling drie keer per week. Deze kappen beschermen het gebit tegen cariës en verzachten de effecten van een droge mond, iets wat vaak voorkomt bij bijvoorbeeld bestraling.”
Hoe kan jij als mondhygiënist helpen tijdens de intensieve behandelingen?
“Tijdens de behandeling ondersteun ik patiënten om hun mond zo gezond mogelijk te houden. Als patiënten op afspraak komen, spoel ik vaak met een zoutoplossing om de mond rustig en schoon te houden en verwijder ik, waar mogelijk, tandsteen. Omdat behandelingen zoals operaties de mondsituatie kunnen veranderen, laat ik patiënten zien hoe ze hun tanden en kiezen het beste kunnen poetsen met een zachte tandenborstel en, indien nodig, verschillende soorten ragers gebruiken om ook moeilijk bereikbare ruimtes schoon te houden.”
Wat kan goede mondzorg betekenen voor het verloop van de kankerbehandeling zelf?
“Door de mond gezond te houden, wordt de kans verkleint op infecties, pijnlijke zweertjes of ontstekingen die anders een chemokuur of bestraling kunnen vertragen. Het maakt het ook makkelijker voor patiënten om te eten en te drinken, waardoor ze sterker blijven en de behandeling beter kunnen volhouden. Het is niet altijd eenvoudig: pijn, gevoeligheid of een droge mond maken het soms lastig om het gebit helemaal optimaal te verzorgen. Daarom passen we het advies en de begeleiding aan op de situatie van de patiënt en proberen we problemen zo vroeg mogelijk op te vangen, zodat de behandeling zo soepel mogelijk kan doorgaan.”
Veel oncologiepatiënten hebben niet alleen fysieke zorg nodig. Welke mentale of emotionele uitdagingen zie jij het meest bij de mensen die jij begeleidt?
“Op ons spreekuur merk ik dat veel patiënten niet alleen komen voor hun mondzorg, maar ook behoefte hebben aan een luisterend oor. Vooral in de beginfase, rond de diagnose en het starten van de behandeling, is alles vaak overweldigend. Het omgaan met pijn, veranderingen in uiterlijk en het opnieuw leren eten of spreken kan ontzettend zwaar zijn. Angst, somberheid en stress zijn heel normaal en sommige patiënten ervaren zo’n grote emotionele belasting dat ze extra steun nodig hebben. Daarin kan ik als mondhygiënist een rol spelen, omdat ik regelmatig contact heb en vaak een vertrouwd gezicht ben gedurende het hele traject. Soms is het al enorm helpend voor patiënten dat er iemand luistert, hun gevoelens erkent en hen even ondersteunt.”
Merk je dat mondproblemen, zoals een droge mond of pijn, ook invloed hebben op het zelfbeeld en sociale leven van patiënten?
“Zeker. Een droge mond, pijn of wonden in de mond kunnen het eten en praten bemoeilijken, maar ook het zelfvertrouwen aantasten. Patiënten durven soms minder te lachen of te spreken in gezelschap, vermijden sociale activiteiten of voelen zich onzeker over hun adem en uiterlijk. Vaak kunnen ze ook niet meer alles eten, moeten ze vloeibaar of zacht voedsel gebruiken, en wordt normaal uit eten gaan bijna onmogelijk. Daarnaast is het voor hen vaak lastig om het gebit goed te verzorgen door de pijn en gevoeligheid, wat extra stress geeft. Dat maakt het werk van een mondhygiënist zo belangrijk in die periode: door klachten te verminderen en begeleiding te geven bij mondverzorging help je mensen hun dagelijks leven zoveel mogelijk te behouden.”
Je biedt nazorg tot vijf jaar na de behandeling. Waar let je in die periode vooral op en welke signalen zijn voor jou een ‘alarmbel’?
“In de nazorg let ik niet alleen op de mondgezondheid, maar ook op signalen van complicaties of terugkerende problemen. Ik controleer het slijmvlies, tand- en wortelproblemen, cariës en veranderingen in de speekselproductie. Omdat de behandeling vaak de speekselklieren aantast, wordt de mond droger, wat het risico op ontstekingen en cariës vergroot. Daarom besteden we extra aandacht aan de dagelijkse mondverzorging, bijvoorbeeld door het gebruik van extra fluoride om het tandglazuur te versterken en het risico op cariës te verminderen.”
“Voor mij zijn alarmbellen nieuwe pijnlijke plekken, hardnekkige zweertjes, roodheid of verdikkingen, maar ook klachten zoals pijn of moeite met eten en spreken. Omdat het gebit in deze periode vaak kwetsbaarder is, plannen we patiënten één keer per drie tot zes maanden terug, afhankelijk van hun situatie, voor controle of behandeling. Zo kunnen problemen vroegtijdig worden opgemerkt en aangepakt en blijft de mondgezondheid zo goed mogelijk behouden.”
Welke ontwikkelingen zie je in de toekomst op het gebied van mondzorg en oncologie?
“Een belangrijke ontwikkeling is de steeds gerichtere bestraling, zoals protonenbestraling die sinds 2018 wordt toegepast. Daarmee worden de speekselklieren beter gespaard en zijn klachten zoals een droge mond een stuk minder. Blaren in de mond komen echter nog steeds voor, maar door de gerichte straling is de schade aan de mond veel beperkter. Tegelijkertijd komen er steeds meer hulpmiddelen beschikbaar om het gebit schoon te houden, ook bij een gevoelige mond. Een goed voorbeeld is Airflow: hiermee kunnen we met een mix van water en poeder tandplak en aanslag verwijderen. De behandeling is niet alleen zeer effectief, maar ook prettig voor de patiënt. Daarnaast helpen speciale borstels, ragertjes en andere moderne technieken om de mond gezond te houden. Ook chirurgische technieken ontwikkelen zich continu: waar vroeger bij kaakoperaties vaak prothesen nodig waren, kunnen chirurgen nu ingrepen uitvoeren die de mondfunctie beter behouden en het herstel voor patiënten vergemakkelijken.”
Wat zou volgens jou elke mondhygiënist moeten weten over mondzorg bij kanker?
“Tijdens mijn opleiding kreeg het mondslijmvlies nauwelijks aandacht, terwijl het juist vaak belangrijke eerste signalen van kanker kan geven. Roodheid, verkleuringen, zweertjes of verdikkingen zijn dingen waar je als mondhygiënist alert op moet zijn. Door goed te observeren en deze afwijkingen serieus te nemen, kun je soms bijdragen aan een vroege diagnose, wat essentieel is voor de behandeling. Het vraagt dus dat je verder kijkt dan alleen tanden en tandvlees en het hele mondslijmvlies beoordeelt tijdens je controles.”
Interview met Wendy van der Goot-Roggen, mondhygiënist in het UMCG, door Ilona van der Werf.
